Berg en Dal is sinds afgelopen vrijdag officieel een dementievriendelijke gemeente. Die erkenning van Alzheimer Nederland komt niet uit de lucht vallen. Al jaren wordt hier samengewerkt door gemeente, vrijwilligers en organisaties zoals de Stichting Dementievriendelijk Berg en Dal en de Alzheimer Cafés. Er zijn trainingen voor medewerkers, ontmoetingsplekken voor inwoners en ondersteuning voor mantelzorgers. Ook ondernemers, supermarkten en verenigingen worden betrokken, zodat mensen met dementie zo gewoon mogelijk kunnen blijven meedoen in het dagelijks leven. In Berg en Dal wonen nu zo’n 800 mensen met dementie, over vijf jaar zullen dat er naar verwachting 1300 zijn.
Dat we ons samen inzetten voor dementievriendelijkheid is dus hard nodig, zolang we die rotziekte nog niet genezen kunnen. Vanuit mijn eigen verantwoordelijkheid voor de openbare veiligheid heb ook ik met dementie te maken, bijvoorbeeld in het kader van de Wet Zorg en Dwang. De coronapandemie heeft voor vertraging gezorgd, maar nu moeten verpleeghuizen dan toch echt hun deuren openen. Waar vroeger de nadruk lag op de veiligheid van bewoners, is opsluiten nu taboe: dementerenden hebben immers geen misdrijf gepleegd. Het beperken van bewegingsvrijheid mag alleen nog nadat een risicoanalyse is gemaakt. Slechts als er een aanzienlijk risico is op levensgevaar of zwaar letsel mag de deur dicht blijven. Maar hoe stel je dat vast? En hoe monitor je dat bij een progressieve aandoening?
Ik kan me de gedachte achter deze wet goed voorstellen. Ook als je niet altijd meer zeker weet of die aardige mevrouw nou je dochter of je zusje is, betekent dat nog niet dat je niet even een ommetje zou kunnen maken. Of lekker op een bankje in het park kunt zitten om van de voorjaarszon te genieten. Integendeel, zou ik zeggen.
Toch zijn er ook bezwaren, vooral van partners en kinderen. Tegenwoordig word je niet opgenomen omdat je wat vergeetachtig bent. In lijn met wat mensen zelf het liefste willen is het beleid: zo lang mogelijk thuis. Tegen de tijd van opname heeft de naaste omgeving dan ook al een lange en vaak slopende tijd achter de rug. Een periode waarin ze hebben geprobeerd om te gaan met gedragsveranderingen, verstoorde dag- en nachtritmes, dwalen en weglopen.
Voor de man of vrouw van iemand met dementie is opname vaak een mengeling van verdriet en opluchting. Verdriet omdat het onmiskenbaar een nieuwe en laatste fase markeert. Opluchting omdat hun partner eindelijk veilig is, zonder dat zij zelf – ook hoogbejaard – vierentwintig uur per dag alert hoeven te zijn. En nu kan die partner dus in zomer en winter zó naar buiten lopen, zonder dat je in de buurt bent. Dat zorgt voor ongerustheid, omdat je weet dat je man eigenlijk op zoek is naar zijn ouderlijk huis. Of je vrouw vaak onverwacht in paniek raakt omdat ze denkt dat haar kleine kinderen alleen thuis zijn. Plots het water inlopen doen dementerenden niet. Ze zijn namelijk niet gek. Maar onverwacht een drukke straat oversteken, dat kan natuurlijk wèl gebeuren.
Vrijheid is een groot goed, zeker voor mensen die al zoveel van hun grip op het leven verliezen. Tegelijk is veiligheid voor naasten geen abstract begrip maar een dagelijkse zorg. De open deur van het verpleeghuis is voor de één een teken van menswaardigheid en voor de ander een bron van slapeloze nachten.
Misschien is dat wel de kern van dit dilemma. Tussen vrijheid en bescherming ligt geen eenvoudige middenweg, maar een smalle balans die telkens opnieuw gevonden moet worden. Misschien is dat uiteindelijk ook wat een dementievriendelijk samenleven werkelijk vraagt: dat we blijven zoeken naar een liefdevol evenwicht tussen vasthouden en loslaten.
Mark Slinkman
Burgemeester van Berg en Dal
m.slinkman@bergendal.nl
